Onachtzaamheid laat zich moeilijk enscèneren. Maar Kris Verdonck (bijgestaan door Marianne van Kerkhoven als dramaturg) doet het, met het risisco dat hij daarmee zijn publiek van zich vervreemdt. De absurde logica van Charms – de wereld op zn kop, een realiteit die niet alleen Stalin’s Rusland gold – vindt zijn weg naar de bühne van de stadsschouwburg in een langzaam opgebouwde litanie van sobere taferelen.

Huis-, tuin- en keukensituaties, inclusief rolschaatsen, zwabbers en plastic handschoenen, ontdoen de voorstelling van elk mogelijk prestige. Wat gevat is en spetterend zou kunnen worden uitgespeeld, loopt veel vaker dan je als toeschouwer zou willen, vast in hulpeloosheid. De drie acteurs, met Jan Steen voorop, zijn voortreffelijk als anti-helden in een plotloos oeuvre van aftelrijmpjes, hilarische dialogen en cartooneske scènes. Als ware antipodes beheersen de IJslandse zangeres Erna Ómarsdóttir en haar collega’s het repertoire van bedriegelijke onschuld en ongeremde wreedheid.

Waar in de jaren ’80 (Chaim Levano, Hauser Orkater) het absurdisme van Charms nog aansloot bij een vrolijk soort burgerlijke ongehoorzaamheid, lijkt heden bitterheid de overhand te nemen, alsof het zoet van de rebellie ons is vergaan. Angtaanjagend is de herhaling, daar kan zelfs een onbevangen komkommerverkoopster niets aan doen. Alleen de muziekautomaten kunnen met hun werkelijke onschuld ontroeren.

Goed om te weten

Vanavond is ‘H, an incident’ nog op Spring Utrecht te zien. Voor meer info en tour zie website A two dogs Company

Bericht Messcherp, komisch en kwetsbaar: Kris Verdonck en A Two Dogs Company doen Daniil Charms op Spring Utrecht afkomstig van Cultureel Persbureau.

Vrede van Utrecht

De lijnen met Egypte blijken slecht, de agenda’s gaan niet altijd samen. Tijd voor de Nederlandse kunstenaars die bij het project betrokken zijn om een Plan B in te stellen. Michaela Tettamanti uit Argentinië en Joosje Duindam uit Nederland vertellen wat dat inhoudt. Het interview is in het Engels, omdat de meeste gesprekspartners geen Nederlands spreken.

Ondertussen hadden wij via email contact met Rana ElNemr, de kunstenares die in Egypte aan haar kant van het project werkt.

Rana ElNemr

Rana, kun je ons vertellen met wat voor mensen je dit project doet?

“Het zijn mensen die het midden houden tussen hobbyisten en amateurs die af en toe ook echt als fotograaf aan het werk zijn. De meesten komen hier uit de stad (Damietta), maar een paar wonen ook in de omgeving. Ze zijn wel allemaal actief in het culturele leven van Damietta.”

Wat leer je ze?

“De workshop gaat meer over het medium van de fotografie als een gereedschap waarmee je je stad kunt verkennen en waarmnee je je ideeën kunt delen met je community. We gaan een klein beetje in op de techniek, maar de meeste mensen kunnen dat zelf via internet of fotografieboeken wel achterhalen. Ik richt me liever op hun benadering van de fotografie, de mogelijkheden van de kunst en wat dat voor hun kan betekenen, hoe hun omgeving met fotografie omgaat,”

Doe je dit soort community arts projecten vaker?

“Ik doe dit niet zo vaak, maar dit is ook niet de eerste keer. Ik ben zelf een professionele kunstenaar,. Ik heb mijn eigen werk en ik ben bestuurder van een onafhankelijke kunstinstelling in Cairo, die zich bezighoudt met beeld, bewegend of stilstaand, het Contemporary Image Collective. Maar zo eens in de twee jaar doe ik een project als dit, buiten de kaders van de professionele kunstwereld.”

Waar gaat je eigen werk over: is dat alleen over schoonheid, of heb je ook nog iets te vertellen?

“Ik weet niet goed hoe ik ‘schoonheid’ zou moeten omschrijven. Ik denk dat het stereven daarnaar, of het stimuleren van de deelnemers aan het project om zich op schoonheid te richten, nogal beperkend zou zijn. Ik stimuleer de deelnemers om uit te zoeken wat voor hun belangrijk is, en om dat te onderzoeken en tegen het licht te houden. Vervolgens leer ik ze hoe ze via fotografie hun ideeën via beelden die gedachten met andere mensen kunnen delen. Ik wil ze zelf vraagtekens laten stellen bij wat ze als mooi of lelijk kwalificeren, zodat het uiteindelijk niet meer gaat om die morele oordelen wat goed is, en wat fout is.”

“Ik werk er met ze aan om die beelden te variëren. Het kan zijn dat ze abstract werken aan mooie composities, maar het kan ook zijn dat ze meerdere foto’s maken die samen een eigen verhaal vertellen. Maar ze kunnen ook een collage maken waarbij de foto slechts een materiaal is waarmee een groter beeld geschapen wordt, of het kan gaan om een docymentaire, of een reclame die ergens groot afgebeeld wordt”

Wat kunnen de Nederlandse deelnemers leren van dit project?

“Ik weet niet zeker wat Nederlanders kunnen leren van het werk dat we hier maken. Misschien is alleen al het simpele feit dat deze samenwerking gaat over het delen van ervaringen en benaderingen voldoende: het is een belangrijke mesnelijke waarde om inspiratiebronnen met elkaar te delen, denk ik.”

“Ik denk ook dat er mensen zijn die het werk zien en daarin een les zien over het leven hier, maar anderen zullen juist zien welke overeenkomsten er zijn tussen het leven hier en bij jullie. Ik laat dat graag aan de mensen zelf over.”

Goed om te weten

Het Community Arts Festival vindt plaaats op 20  en 21 juni van 2013. Meer info: Vrede van Utrecht.

Bericht Sociale media en kunst verbinden mensen, maar Egypte blijft nog even weg #vvu afkomstig van Cultureel Persbureau.

Het lijkt een flauwe woordgrap: op het nieuwe festival Spring Utrecht kon een Sacre-project natuurlijk niet ontbreken. Maar het is gewoon een serieuze trend. Laurent Chetouane is niet de enige hedendaagse dansmaker die de maatschappij duidt aan de hand van complex groepsgedrag, op de grens van choreografie en improvisatie. Zie bijvoorbeeld ook recent werk van De Keersmaeker en Charmatz.

De oorspronkelijke Sacre du Printemps werd in opdracht van Diaghilev voor de Ballet Russes gemaakt. Het stuk dankt zijn faam eigenlijk vooral aan de baanbrekende ritmes en dwarse tonaliteit van Stravinsky. De choreografie van Nijinski, die volgende week 100 jaar geleden zijn première had in Parijs, werd maar 10 keer opgevoerd. Het is de ballet-versie van Massine uit 1920, die als basis diende voor beroemde her-intepretaties van choreografen als Maurice Béjart en Pina Bausch. Bij Béjart wordt niet alleen een meisje geofferd maar een koppel, en Bausch maakte van de Sacre een verwijt aan de mannenmaatschappij: vrouwen offeren. In dit jubeljaar gaat Chetouane een stap verder. Hij verzet zich tegen het offeren van mensenlevens überhaupt.

Sacré Sacre du Printemps © Oliver Fantitsch

Haast verlegen betreden de zeven dansers het stille, lege toneel. Dat wordt zo een plek van verwachtingen en interpretaties: alles kan iets worden, maar ook ieder moment weer te niet worden gedaan. In onderlinge verstandhouding (blikken worden gewisseld, afstand wordt gemeten) en met een paar abstracte vegen kleurrijke schminck op het gezicht, zetten de dansers hun eerste stappen, delen gestes uit, naar elkaar en naar het publiek. Een huppeltje hier en daar versnelt, verdubbelt het spel met verhoudingen in ruimte en tijd.

De dansers beschrijven zo allerlei mogelijke verhoudingen. Het lijkt op uit de hand gelopen kinderspel. Binnen afzienbare tijd draait de groep op volle toeren, geeft zich over, en duikt steeds dieper in een soort opgewondenheid, zoals de natuur die nu eenmaal in het voorjaar bestelt: bals. Gefladder, gewapper, gedraai, gekir, gekoer, geëxalteerd, en dus ook exotisch en vreemd voor wie niet mee doet. Tot zover het begrijpelijke deel van de kwestie. Minder voor de hand liggend is het voorstel om bij dit balsen iemand de dood te laten vinden.

Chetouane, die reeds een flink oeuvre op zijn naam heeft staan als regisseur van sleutelteksten uit het Duitse toneel, maakt sinds een aantal jaren ook dans, met als voorlopig hoogtepunt in 2011 Horizon(s). Zijn vaste componist en bassist van de band Selig, Leo Smidthals, componeerde een ‘voor’ en een ‘na’ bij de twee aktes van Stravinsky. Sober gesteld, ritmisch uitdagend, met hier en daar een accent van een solerende fluit of viool, bouwt het stuk langzaam op, tot de Sacre zelf klinkt. De flirtations beginnen meer en meer op een gezamenlijk ritueel te lijken. Een religieuze verwijzing verandert de zaak van elementaire uitwisseling tussen mensen naar maatschappelijke structuur. De groep als geheel wordt steeds dominanter en spuugt bij voortduring nieuwe kandidaten uit die zich steevast richting publiek begeven, maar om wat te beginnen? Steeds opnieuw lijkt het aanbod om te delen tevergeefs. De voortdurende opwinding lost ook niet op in een hoogtepunt of debacle op scène. Steeds meer begint de opwinding zonder offer, zonder plot, een handelen zonder doel te  worden.

Voor mij, op de eerste rij, neemt een dagbladcritica reeds het Spring-programmaboekje door. Iets verderop bediscussieert een mee-dirigerende bezoekster de voorstelling met haar duidelijk geirriteerde partner. Ik vergaap mij aan de op renaissancistische fresco’s lijkende beelden die her en der ontstaan, opgebouwd uit kleine gestes en subtiele bewegingen, humanistisch. Eindeloos veel details lees ik in de manier waarop de zeven dansers ieder hun weg gaan, ondanks het groepsgedoe of juister gezegd, in wisselwerking daarmee. Verwijzingen naar wat ooit misschien vanzelfsprekend was, verheven rol en mythische proporties, lijken nu een ridicuul verhaal, dat desalniettemin nog steeds slachtoffers eist. Of zijn het clowns, carnavalsvierders, is het uitgelaten naïviteit, toneel op toneel om het kwaad te oefenen, niet om het te legitimeren?

Sacré Sacre du Printemps © Oliver Fantitsch

Op de dag dat ik dit schrijf, circuleren over de hele wereld beelden van een jongen met bloed aan zijn handen en messen. Hij laat zich filmen door een voorbijganger. Later loopt hij samen met zijn maat schietend richting de politie. Hij zoekt vergelding, voor eerdere slachtoffers. Een paar dagen eerder, na afloop van de voorstelling tijdens Spring, lichtte Chetouane toe: dat hij moe is van conflict, verveeld zelfs, geen offers meer, het liefst zelfs geen contract, want ook dat sluit mensen uit. Maar wat is het verblijf in een groep waard, als deze het recht niet heeft om mensen die amok maken buiten te zetten of niet toe te laten, zoals de rechtsfilosoof Gijs van Oenen zei tijdens een discussie op het festival met de gehandicapte danseres Vicky Malin en de uitgeprocedeerde asielzoeker Yunes Omar? De samenleving als een open groep, zonder contract over in- en uitsluiting, of over wie geweld mag gebruiken en wie niet? Om elkaar heen blijven dansen, tot je er bij neervalt? Het mag in politiek opzicht een tandeloze tijger lijken, een utopie – maar de voorstelling is er niet minder om, in tegendeel. Het blijft een goede vraag, door Chetouane op een even subtiele als confronterende manier gesteld: waarom hebben we dat ge-offer nodig? Waarom moeten er steeds opnieuw mensen het onderspit delven, stomweg om een zekere orde te handhaven?

Programma Spring Utrecht 

Reconstructie Sacre van Nijinski – Millicent Hodson

Sacre – Pina Bausch

Sacre – Maurice Béjart

Bericht Chetouane’s Sacre du Printemps: kunnen we misschien ook zonder dat verdomde offer? afkomstig van Cultureel Persbureau.

Holland Festival

De geschiedenis van ‘Quartett’ begon in 1782. In dat jaar schreef Pierre Choderlos de Laclos ‘Les liaisons dangereuses’. De manier waarop het thema van liefde en bedrog  in deze decadente intrigeroman wordt uitgewerkt, sluit nauwelijks meer aan op onze tijd. Maar de roman is nogal eens onder het stof vandaan gehaald, niet alleen in diverse verfilmingen, maar ook in de literatuur en het theater. Die hernemingen zijn veelzeggend voor hoe de westerse cultuur zich ontwikkelde. Heinrich Mann vertaalde het werk en benadrukte in een voorwoord de morele boodschap die het boek volgens hem bevatte. De Duitse toneelschrijver Heiner Müller herschreef ‘Les liaisons dangereuses’ tot het toneelstuk ‘Quartett’. Hierin zijn de verwikkelingen in het verhaal een metafoor voor macht en manipulatie, met name in de politiek.

Met veel artistieke durf en creativiteit herneemt de componist Luca Francesconi het verhaal. Hij bewerkte Müllers tekst van ‘Quartett’ en maakte er een opera van, waarbij hij alle middelen inzet die de moderne tijd hem biedt, en die hem van zijn voorgangers onderscheiden. Het gaat om middelen binnen het theater, maar hij grijpt deze aan om iets te zeggen over de situatie waarin de westerse mens anno nu is terechtgekomen: de mens die houvast zoekt op de glibberige paden van de wereldwijde communicatie. Het resultaat is spectaculair. Het publiek wordt 80 minuten meegenomen in een totaalervaring waarin grenzen onzeker worden. Verhaal, decor, videoprojecties en ruimtelijkheid vloeien samen met muziek, die op haar beurt ook niet halt houdt bij de grenzen van het operagenre, maar pop-, jazz- en wereldmuziek binnenlaat.

Orkestmusici zetten het ruimtelijk gevoel op zijn kop door de zaal tot in de uithoeken te gebruiken. Het toneelbeeld wordt gedomineerd door een kubus, die aan een krans van draden hoog boven de vloer hangt. Hierin vertolken twee vocalisten een woelige zee van angsten, verlangens en vernietigingsdrang. Videoprojecties breiden de meeslepende beelden uit tot ver buiten de hangende kubus. Net als Müller vertolkt Francesconi hierin hoe mensen elkaar manipuleren, maar nu op een hedendaagse manier. Iedereen staat met iedereen in contact. Telkens worden nieuwe middelen het internet ingepompt om die contacten te leggen en elkaar te beïnvloeden, met als gevolg een grenzeloze onzekerheid over wat moderne mensen aan elkaar hebben.

Goed om te weten

‘Quartett’, een opera van Luca Francesconi (productie: Teatro alla Scala), zaterdag 1 en zondag 2  juni om 20.30 uur in de Westergasfabriek, Gashouder, met een inleiding op zondag 2 juni om 19.45 uur in Bioscoop Het Ketelhuis

Bericht Minicursus Opening @HollandFestival, deel 1: Totaaltheater over glibberige communicatie afkomstig van Cultureel Persbureau.

Holland Festival

Simon Stone (28) schreef een nieuw stuk op basis van Henrik Ibsens toneelklassieker De Wilde Eend uit 1884. De in Zwitserland geboren Australiër voorzag het Noorse stuk van een geheel eigentijdse taal en aankleding. De acteurs zitten achter glas, maar wel vlakbij het publiek, dat hun stemmen via microfoons kan horen. Een technische vondst, die Nederlandse theaterkijkers kennen van het werk van bijvoorbeeld Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam.

We geven hier het interview in delen. Met de vertaling eronder. Het hele interview is te beluisteren op onze soundcloud .

Australische acteurs zijn de beste acteurs van de wereld.

Hoe on-Australisch is je werk?

“Het is heel on-Australisch. Ik doe eigenlijk gewoon of ik nog steeds in Europa ben. Maar let wel: Ik houd van Australië. Ik houd van Australische acteurs. Er zit iets in hun manier van spelen dat veel echter is dan wat ik in andere landen acteurs zie doen. Daarom is dit misschien wel een on-Australisch stuk in de opvatting van de regie, maar het kan alleen werken omdat het gespeeld wordt door Australische acteurs. Zij kunnen zo eenvoudig zijn, en een seconde later zo extreem, en toch denk je nooit dat ze je neppen. Het is natuurlijk nep, dat is theater altijd, maar voor mij moet theater altijd zijn of het echt vlak voor je gebeurt. Het moet voor de toeschouwers zijn alsof ze in een restaurant zitten en het stel naast hun krijgt ruzie. Of je doet je raam open, en ziet een stel ruziemaken aan de overkant. Dat je niet kunt geloven dat het echt gebeurt, omdat het zo privé is, maar toch zie je het. Australische acteurs zijn daar erg goed in. Ze zitten dicht bij hun emoties, en tegelijkertijd moeten ze hun techniek elke dag blijven trainen, want er is weinig werk voor acteurs, dus je moet de beste blijven.”

Mensen in Australië kennen Ibsen niet.

Hoe groot is het Australische theater?

“Het is groter aan het worden, maar er is geen geschiedenis. Australië is een land dat gestolen is van de mensen van wie het eigenlijk is. En daarna is het in een nieuwe kunstmatige vorm herschapen door een heleboel veroordeelde misdadigers, moordenaars en dieven. En corrupte politiemannen natuurlijk. Wat daar echt interessant aan is: dat heeft gezorgd voor dat gelijkheidsdenken in Australië. Iedereen verdient een kans. Iedereen verdient om verzorgd te worden. We veroordelen niemand, maar we hebben geen respect voor traditie en geen respect voor geschiedenis.

“Tegelijkertijd is het idee om naar theater te gaan zo totaal vreemd. Dat is heel anders dan in Europa: daar is het iets dat je ouders deden, dat hun ouders weer deden. Iedereen is door zijn ouders meegenomen naar het theater. Zelfs als je niet van theater houdt, ben je er weleens geweest. Dat is niet zo in Australië. Daar ga je alleen als je deel uitmaakt van een intellectuele grootstedelijke elite.

Mijn grootste ambitie in Australië is dus om mensen het theater in te krijgen. Ik wil ze laten weten dat dat iets cools is. En dat het cool is omdat ze iets zien gebeuren dat anders is als wat er verder in hun leven gebeurt. Het is niet dat ouderwetse, vervelende oude ding. Ze zien mensen praten zoals wij nu praten. Ze praten zoals mensen die praten zoals je in de pub praat, of op straat. Maar de context is tragisch, en kennelijk gedaan door iemand die al hel lang dood is.

“Mensen in Australië kennen Ibsen niet, ze lezen hem niet. Ze zien dus een nieuw stuk, dat eruit ziet als hun eigen leven. Maar je moet ook de mensen aanspreken die Ibsen wel kennen. Daarom doe ik onderzoek. Ik heb al het werk van Ibsen gelezen. Ik heb ze bestudeerd, herlezen. Ik zorg ervoor dat alle nuances van het oorspronkelijke verhaal behouden blijven.

“Maar Australië is een mooi fenomeen. Want als je Australiërs kunt overtuigen van theater, dan gaat het ergens anders ook werken. Want Australiërs raken erg snel verveeld. En waarom zou je ook naar het theater gaan als je in Sydney woont? He hebt het strand, Je hebt de hele dag zon.

Je hebt toch het beroemde operagebouw?

“Maar je gaat naar het operagebouw om het gebouw te zien. Van buiten. Je gaat niet naar binnen om een opera te zien.”

Het is een culturele omkering

“Waar ik geboren ben, in Basel, daar had je de Fastnacht. Een paar dagen per jaar doen mensen daar gek, terwijl ze de rest van het jaar heel netjes zijn. Puur theater. Het is een uitlaatklep. Ik kon in Australië mijn ruigere kant onderzoeken, omdat de samenleving daar toleranter is. In Europa houden mensen van ruig theater, terwijl het dagelijkse leven helemaal niet zo wild is. In Australië is het omgekeerd. Daar willen ze geen wild theater zien, want dan zeggen ze: ‘als ik dat wil zien ga ik gewoon naar de kroeg. Waarom moet ik dat op een toneel zien?’ Het is een culturele omkering.

 Als de acteur het niet echt kon laten klinken, herschreven we het.

“Ik heb de helft van de tekst eerst geschreven. Daarna ben er met de acteurs mee aan de slag gegaan. We bepaalden wat er daarna most gebeuren. Zo werk ik altijd. Je kunt immers niet weten wat een personage wel of niet vervolgens doet als je het personage nog niet kent. Dus met de acteurs doe ik de eerste delen van het script, zodat ze hun personages leren kennen. Daarom klinkt de dialoog zo natuurlijk, omdat ik het steeds ben blijven herschrijven. Als de acteur het niet echt kon laten klinken, herschreven we het. Net zo lang tot het klonk als het echte leven.”

 Structuur is het allerbelangrijkste

“Catharsis is de reden waarom we überhaupt naar het theater gaan. Theater gaat over een man die erachter komt dat hij al die jaren met zijn moeder geneukt heeft. Of een vrouw die haar man vermoordt. Of een vrouw die haar kinderen vermoordt om wraak te nemen op haar man. Dit zijn de plots waarmee de kunstvorm theater ontstaan is. De grootste schrijvers in de geschiedenis zijn allemaal mensen die de extremiteiten opzochten, Het theater is een plek voor uitersten. Op tv is het milder, daar gelden de weten van de continue soapopera. In film moet je voorzichtiger zijn.”

“We gaan naar het theater om ons uit te laten kleden door een tragedie, of belachelijk te laten maken door komedie. Het mag dan wel lijken op een Hollandse voorstelling omdat ik alles zo kaal heb gehouden, tot op de microfoons die het geluid heel dichtbij laten komen. Maar de structuur is ongelooflijk goed doordacht en uitgekiend voor het grootste effect op je emoties.

“Structuur is zo belangrijk voor me. De volgorde waarin dingen gebeuren en het ritme waarmee ze elkaar opvolgen en hoe en waar en in welke context: dat is mijn hele werk. Je hebt uiteindelijk alleen een acteur nodig om het echt te laten klinken. Mijn taak is het waar, waarom en hoe snel.

“Na die structuur die ik aanbreng is er ruimte voor totale chaos. Dat is waar de acteurs het overnemen. Dan wordt het toneel die glazen kist waar alles mogelijk is, maar waar de uitkomst steeds hetzelfde is.”

 Zonder die wand wordt het zelfbevrediging

De acteurs spelen achter glas. Heb je ooit overwogen geen glazen muur te gebruiken?

“Ik gebruik maar een keer een glazen wand in mijn carrière, en dat is in deze show. En dat is vanwege het melodrama. Hoe verder weg je het brengt, hoe makkelijker accepteert het publiek het tragische. Deze mensen moeten het daar in die glazen doos zelf oplossen. Het gaat om hen, ze zijn op zich zelf aangewezen. Je bouwt veel meer sympathie op met mensen die jou niet om hulp vragen. Zonder die wand wordt het zelfbevrediging. Dan laten die acteurs alleen maar zien hoe erg ze kunnen zijn. Dan gaan ze imponeren. Zo voelt het vaak bij het traditionele theater wanneer het er zo extreem aan toe gaat. Dankzij het glas kan ik ze ook veel dichterbij het publiek zetten. Omdat er een reden is waarom ze er heen moeten: ze kijken uit een raam, of willen tegen een muur leunen. Er is dus afstand, maar er is ook nabijheid, omdat je ze zo gedetailleerd hoort. Dat is een paradox, maar die sluit ook aan bij de paradox van het toneelstuk. Dat gaat erover dat je nooit kunt weten wat er in iemand omgaat, hoe dichtbij je ook bij iemand bent, hoe intiem je ook wordt.”

 ’Zie je nu wat er gebeurt? Als je zo doet gaan er meisjes dood.’

“De originele versie van Ibsen, daarvan vond ik het mooi hoe het vertelde over de waarheid en het belang ervan, maar ik hield niet van de manier waarop mensen erover praatten. Ik houd er niet van als mensen over de inhoud van het stuk praten, terwijl ze in het stuk zitten, tenzij het een komedie is. Bij Ibsen zijn alle personages precies op de hoogte van wat ze willen, waarom ze dat willen en hoe ze dat kunnen bereiken,. Daar praten ze de hele tijd over. Dat is een thema voor ze. Dat paste in die tijd. Het was in die tijd dat in Europa mensen bezig waren om de wereld intellectueel te benaderen. Op een bepaalde manier maakt Ibsen zijn hoofdfiguur ook belachelijk. Het publiek zal in hem we de intellectueel herkend hebben die in een café op luide toon over Nietzsche gaat praten. Nu is dat minder in de mode. Mensen zijn niet meer zo ideologisch. Het zou ten koste gaan van het realisme als we dat er allemaal in zouden laten. Het zou de zaak op afstand zetten, op een verkeerde manier. Ik was er ook niet blij mee dat Ibsen de zelfmoord van Hedvig gebruikt als afsluiting van een conflict. Zo van: ‘Zie je nu wat er gebeurt? Als je zo doet gaan er meisjes dood.’ Dat geloof ik niet. Niemand heeft schuld aan een zelfmoord. Iemand besluit er een eind aan te maken. Het is een keuze van de zelfmoordenaar. Het is een tragedie, maar het is niemands schuld. Het is een aaneenschakeling van situaties die samen naar die afloop hebben toegeleid.

“Wat me interesseert is dat Gregor denkt dat de waarheid iedereen zal helpen. Ik ben het er niet mee eens dat het dat is waar het stuk om zou moeten draaien. Voor mij draait het erom dat mensen zichzelf niet begrijpen en dat dingen daarom fout gaan. Het is niet dat we onszelf verkeerd begrijpen, het is dat onszelf niet begrijpen. Dat is het grote probleem van het leven: we kunnen nooit een setje regels bedenken dat voorschrijft hoe je moet leven. Dat heb ik meegekregen van mijn jeugd in al die verschillende landen: iedere cultuur heeft andere opvattingen over hoe je moet leven. En niemand heeft een oplossing voor het leven. Iedere keer loop ik daar weer tegenaan. Maar we gaan door. We kunnen niet anders.”

Daar gaat je epiloog ook over.

“Je moet doorgaan. Er gebeuren kutdingen, maar je moet doorgaan. Dat is de echte tragedie. Je moet altijd door. Het tragische is dat uiteindelijk de twee ouders niet meer zullen huilen als ze het over Hedvig hebben. Dat duurt misschien 10 of 20 jaar, maar uiteindelijk zullen ze er bijna gewoon over kunnen praten. Dat is het echte treurige. Het publiek is verscheurd, maar de personages zullen uiteindelijk doorgaan. Maar dat is ook de essentie: als alles wat verschrikkelijk was ons ook zou verwoesten, zouden we als soort niet zoveel voorstellen.”

Goed om te weten

The Wild Duck is te zien in het Holland Festival op zondag 2 en maandag 3 juni. Inlichtingen: www.hollandfestival.nl

Bericht Simon Stone bewerkt Ibsen voor Australiërs: ‘En waarom zou je ook naar het theater gaan als je in Sydney woont?’ afkomstig van Cultureel Persbureau.

Holland Festival

In ‘Cineastas’ toont de Argentijnse regisseur Mariano Pensotti (1972) een gelaagd verhaal over vier cineasten uit Buenos Aires, die ieder worstelen met hun nieuwe films. Het is deels een portret van de stad, door de ogen van vier Argentijnse filmmakers, zegt Pensotti. “Maar het is vooral – vergeef me die vréselijke uitdrukking – een universeel verhaal, over de constante wisselwerking tussen tijdloze fictie en het vluchtige, alledaagse leven. Hoe de fantasie vorm geeft aan de realiteit, en omgekeerd.”

Pensotti vervlecht vier losse verhalen tot een theatrale collage. Undergroundfilmer Lucas werkt bij McDonalds – “Ik ga hier dood tussen de frieten en de hamburgers” –, en fantaseert over een hyperagressieve kidnapfilm, waarmee hij voor eens en voor altijd het verwerpelijke grootkapitaal, belichaamd in de vorm van de gehate clown Ronald McDonald, van het voetstuk zal trappen. Prijswinnaar Gabriël hoort dat hij terminaal ziek is. Hij verzwijgt zijn aandoening maar schrijft zijn ziekte zijn film in, terwijl de populaire Mexicaanse hoofdrolspeler het aanlegt met Gabriëls vrouw. Documentairemaker Mariela stort zich na het stranden van haar liefdeloze huwelijk op de revolutionaire, hyperoptimistische musicals uit de uiteenvallende Sovjet-Unie. En filmmaker Nadia, totaal overrompeld door het onverwachte succes van haar eerdere werk en middenin een crisis, gaat in haar film op zoek naar haar vader – ooit ‘verdwenen’ tijdens het Vidéla-regime.

In ‘Cineastas’ gaan deze vier films een eigen leven leiden, en sleuren hun makers mee. Realiteit en film lopen in elkaar over, totdat zowel de films als de makers fundamenteel veranderd zijn. Dat zorgt twee uur lang voor heel knap theater, maar het is wel opletten geblazen.

De vijf acteurs bewegen zich door een huizenhoog kijkdoosdecor met twee verdiepingen, gemaakt door Mariana Tirantte. Op de benedenverdieping zien we de dagelijkse sleur van de personages, en hoe ze met zichzelf en anderen in de knoop liggen. Boven worden de (gefantaseerde) scènes uit hun films gespeeld. Als een horizontale split-screen.

Iedere acteur (op ééntje na, die uitsluitend met de rekwisieten sjouwt) is verantwoordelijk voor meerdere rollen, of doet een verhalende voiceover via een draadloze microfoon terwijl de actie op beide verdiepingen gewoon doordendert. Net als de boventiteling voor de niet-Spaanstalige toeschouwers. Het enige handvatten zijn het sympathieke, losse spel (vooral Marcelo Subiotto is met prachtig gedoseerde mimiek briljant in al zijn rollen) en de bij vlagen hilarische tekst – die ook in de Nederlandse vertaling erg sterk is.

Pensotti: “Al die personages zitten diep in een existentiële crisis, maar ik heb ter contrast bewust gezocht naar een lichte, speelse stijl van acteren. Vrij onnadrukkelijk, en organisch. Ik denk dat dat te maken heeft met mijn achtergrond, want ik heb een filmopleiding gehad. Dan neig je in de regie toch wat meer naar kleiner, meer naturalistisch spel.”

Om de filmscènes ook echt te filmen, en tijdens de voorstelling op de bovenwand te projecteren lag teveel voor de hand, zegt Pensotti. “Ik wilde nadrukkelijk géén video gebruiken in dit stuk. Dat vind ik een zwaktebod. Ik wilde juist alles op het toneel vluchtig houden, omdat het een voorstelling is over film; een medium dat de tijd vastlegt. Dat contrast is heel belangrijk.”

‘Cineastas’ is het meest complexe dat ik ooit voor theater heb gemaakt. Niet alleen was het een flinke opgave om in mijn originele tekst – eigenlijk geschreven als een novelle – de theatraliteit te zoeken. Het was hartverscheurend om in die tekst te moeten snijden. Maar ook het repetitieproces van zeven maanden was heftig. Pas bij de première had ik echt het gevoel dat alles op z’n plaats viel. Nu is het een kwestie van finetunen.”

En ja, Pensotti en consorten hebben de recente dood van ex-dictator Jorge Vidéla nog even gevierd. “In de kleedkamer hebben we met z’n allen een goed glas whisky gedronken. Ik ben geboren onder de dictatuur, en deze heeft diepe groeven in ons land achtergelaten. Maar op mijn tiende was het voorbij. Ik ben nu veertig. Dus ja, de gevolgen van die inktzwarte periode werken nog steeds door, maar het is niet meer zo allesverstikkend aanwezig, zowel in de kunsten als in de Argentijnse samenleving. We moeten toch door.”

Goed om te weten

‘Cineastas’ ging 16 mei in première op Kunstenfestivaldesarts in Brussel en is 7 en 8 juni te zien tijdens Holland Festival Inlichtingen: Holland Festival

Bericht ‘Cineastas’ husselt theater, film en het alledaagse leven door elkaar afkomstig van Cultureel Persbureau.

Een man en een jongetje samen op het toneel zetten – het bovenlijf ontbloot; in de huidige tijd betekent dat om moeilijkheden vragen. Onze door pedofilie-schandalen verzadigde blik laat nog maar weinig heel van de intimiteit tussen wat ook vader en zoon, broers of vrienden zouden kunnen zijn. Maar ‘Victor’ van choreograaf Jan Martens en regisseur Peter Seynaeve is geen brave, politiek correcte herstel-operatie. In hun zoektocht naar een liefdevolle blik op de relatie tussen man en kind, zoeken zij ook consequent de grenzen van het toelaatbare op.

Viktor Caudron is veertien, maar oogt een stuk jonger. Zijn gulle lach en compacte slungeligheid zijn overrompelend, helemaal op een toneel. Tegenspeler Steven Michel is twaalf jaar ouder, maar ook zijn jongensachtigheid mag er wezen. Afgelopen najaar was Michel nog samen met Kimmy Ligtvoet te zien in het sublieme duet ‘sweat baby sweat’, eerder werk van Jan Martens en hoogtepunt van de Nederlandse Dansdagen 2012. ‘sweat baby sweat’ gaat over jonge liefde, verlangen en sex. De zaal die middag in Maastricht zat vol met jong en oud, echt familie-voorstelling-publiek. En het zinderde, zonder dat er ook maar één kus te zien was. Martens is een meester in het suggereren van betekenis en recht doen aan de ragfijne structuur van gevoelswaarde.

Kimmy Ligtvoet en Steven Michel in ‘sweat baby sweat’ van Jan Martens

Zo ingénu en opwindend als Steven Michel was als jonge minnaar, zo beladen is zijn rol nu in ‘Victor’. Naast de jonge Caudron wordt hij een man. Een homofiele man? Een man die op kinderen valt en zich niet kan inhouden? Polyfone mannenstemmen (Gospodi) begeleiden zingend de eerste scène en bespoken het publiek met gedachten aan seminarie en sacrestie. Alsof dat nog niet genoeg is, ontdoen Caudron en Michel zich vervolgens ieder aan een zijde van het toneel van hun sportkleren, zodat zij de rest van de voorstelling in blote bast en sportbroek bewegen.

In stilte rijgen de twee performers eenvoudige bewegingen en poses, kleine gestes en houdingen aan elkaar. Aanvankelijk laat het duet zich lezen als een sober gesteld, lieftallig rijm. Of doet denken aan een reeks precieus uitgestalde, maar eigenlijk hele dagelijkse voorwerpen. Het alsmaar samen bewegen (contact-impro) blaakt van wederzijds vertrouwen en levert een vriendelijk soort, open intimiteit op, die ook met het publiek wordt gedeeld. Maar de bedaarde stapeling is bedrieglijk. Door in alle rust en aandacht de blik te richten op man en jongen, krijg je als toeschouwer alle ruimte om ook je eigen gedachten en emotionele bindingen te observeren. Nergens wordt de verhouding tussen de jongen en de man expliciet benoemd. ‘Victor’ houdt de ambiguïteit welbewust gaande en verleidt, zoals mijn dochter van twaalf dat noemt, tot ‘doordenken’.

Steven Michel en Viktor Caudron in ‘Victor’ © Phile Deprez

Zoals sommigen mensen tegenwoordig overal een Marokkanenprobleem zien, zo zet ‘Viktor’ zachtjes maar dringend aan tot speculatie op het pedofielenprobleem. Hoe lang geleden was het dat ik voor het eerst hoorde van een leraar, die alleen nog maar met de deur open een lastige leerling liet nablijven? Na afloop van de Nederlandse première van ‘Victor’ meldt een collega vrolijk dat vriendinnen haar voor gek verklaren, omdat ze haar kinderen met regelmaat aan mannelijke oppassen toevertrouwt. Met het toegeven dat kindermisbruik bestaat en overal voorkomt, is er tegelijkertijd een nieuw monster gebaard. Tegenwoordig schuilt in iedere man met kind een verkrachter, tenzij het tegendeel wordt bewezen. Vertrouwen in relaties en eigen oordeel maken plaats voor een door hysterische beeldvorming en hypocrisie gegijzeld gedrag. Het is onmogelijk geworden om zonder cynische ondertoon iemand nog een kindervriend te noemen.

We zien wat we willen zien. Is ‘Victor’ een ode aan het kind in ons zelf? Gaat het over vader en zoon die op zaterdagavond op de bank in slaap vallen? – om maar wat toeschouwers na afloop te citeren. In ieder geval raakt de voorstelling ook heel bewust aan de gruwelijke worsteling die de overrompelende onbevangenheid van een kind teweeg kan brengen bij iemand die daar seksueel gevoelig voor is. Het duet gaat geenszins over misbruik, maar kaart het lastige onderwerp van verboden verlangens aan. En die gelden niet alleen de volwassen man, ze kunnen ook de jongen treffen. ‘Victor’ is een poging de getroebleerde blik die overal misbruik ziet, met compassie en zorgvuldig kijken te overwinnen.

Jan Martens heeft als choreograaf in korte tijd een super consequent oeuvre opgebouwd met voorstellingen die de dagelijkse omgang als voornaamste bron hebben. Vooral dingen waar we het liever niet over hebben (verboden verlangens, verlatenheid, mislukking) of waar we over zouden willen spreken, maar niet goed weten hoe (explosief verlangen, woede, sex). In minitieus gecomponeerde, minimalistisch geeëscèneerde, fysiek inspannende scėnes, wordt niet alleen de performer uitgedaagd, maar ook het publiek. Martens is in staat niet een ideaal, maar een doorleefd lichaam te tonen. Met weinig anders in handen dan het vege lijf ontrafelt hij stap-voor-stap complexe, sociale scenario’s. Dubbelzinnigheid, tegenstrijdigheden, kortom de gelaagdheid van gevoelens en appreciaties, bagage en belang, worden in al hun onhandelbaarheid getoond. De samenwerking met de jonge en eveneens Vlaamse regisseur Peter Seynaeve, heeft hem kennelijk goed gedaan.

‘Victor’ staat zaterdag 18 mei nog in Theater Frascati, Amsterdam en gaat daarna op internationale toernee.  Op 24 en 25 mei zijn tijdens Spring Utrecht van Martens de solo’s voor Truus Bronkorst en Joke Emmers te zien in het dubbelprogramma Dialogue (Bis + La Bėte). Voor informatie en tourdata, zie de website van Jan Martens.

trailer ‘sweat baby sweat’

Bericht Victor, prachtig duet over hedendaags mannengevaar afkomstig van Cultureel Persbureau.

@tmtheaternieuws: Op verzoek v Jirí Kylián voert Ned. Dans Theater v.a sept 2014 3 jaar lang geen choreografieën meer v hem uit.” Hè, wat??

— Esther Kleuver (@estherkleuver) 10 mei 2013

O jee. Gelezen in Den Haag Centraal: het Nederlands Dans Theater mag na 9/2014 geen werk van Jiri Kylian meer opvoeren. — I van Frankenhuyzen (@Frankenhuyzen) 9 mei 2013

Wat is er gebeurd

• In 2012 is besloten dat geen werk van Kylián  te zien zal zijn bij NDT.
• Mei 2013 (een jaar later) is bekendgemaakt dat geen werk van Kylián  te zien zal zijn bij NDT.
• Deze tijdelijke stop gaat over een jaar in, dus in 2014.
• Na de zomer, in september dit jaar, opent NDT met: An evening with Jiri Kylián.
• Jiri verklaart: het is alles oud nieuws en er is geen conflict.
• Huidig artistiek directeur Paul Lightfoot zegt na een jaar praten met Kylián ‘het te snappen’.

Wij snappen het in ieder geval niet meer. Onlangs uitte een zakelijk leider in de dans zijn sympathie voor de marketingafdeling van NDT. Die moet programma’s met titels als I, II, V verkopen, of A en B etc. Hoe je intern beleid goed naar buiten moet brengen of juist niet, lijkt echter een nog grotere opgave.

Meesterzet?

Wijs van Jiri #Kylian om #NDT 3 jaar met rust te laten. Maar 3 jaar is wel erg lang voor ons, zijn publiek.

— Joyce Roodnat (@JoyceRoodnat) 10 mei 2013

Het kan zijn dat er een uitgekiende mediastrategie steekt achter de huidige gebeurtenissen. Negatieve publiciteit is ook publiciteit. Het kan zijn dat Kylián achter de schermen uiteindelijk een genie blijkt, die een briljante zet doet met het terugtrekken van zijn werk. Zo krijgt de nieuwe garde kans echt aan de slag te gaan. Er moet geld verdiend worden.

2018

In 2018, wanneer de banvloek is opgeheven, opent het nieuwe Spuiforum. Daar kun je NDT niet Kyliánloos presenteren. Het is de vraag wie er als artistiek leider en gesteund door welke marketingcampagne. de glorieuze entree mag maken in het nieuwe onderkomen.

Ontsnappingsclausule

Blijft nog een vraag openstaan. NDT voert 3 jaar geen werk uit van Kylián. Geldt dit ook voor NDT2, het juniorengezelschap dat onder leiding staat van voormalig Kylián-sterdanser Gerald Tibbs?

Update 16-5-2013:

Ook NDT2 valt onder de Kylianban

Bericht Geen werk van Kylián bij NDT: een meesterzet? afkomstig van Cultureel Persbureau.

Vraag en aanbod

Consistent kwaliteit moeten leveren als choreograaf is een ‘crime’ . Het is het danswereldje dat vraag en aanbod in stand houdt. ‘Het publiek heeft dringend een succes nodig, wij een succesmaker, hier is geld en etonne-moi‘. Ballets Russes-oprichter Diaghilev sprak dit ‘verbaas mij’ uit en kon het zich permitteren. De cultureel onderlegde impresario coachte zijn talenten, dreef ze tot ongekende hoogten (en wanhoop) en gaf ze inspiratie. Dat leverde meesterwerken op.

Oorsprong in Frankrijk

Dit jaar viert de Franse Académie Royale de Danse een 300-jarig bestaan van de Ecole de l’Académie (zie foto). Met deze school kwam er een mogelijkheid solide te bouwen aan een gestructureerde toekomst voor dans. Het schommelde met die ontwikkeling door de jaren heen. De Ballets Russes brachten uiteindelijk dansvernieuwing terug naar het Westen.

Wat is goed

Naar verluidt zijn er in Frankrijk 356 dansgezelschappen. Het land is 13 x groter dan Nederland. Met zo’n landelijke ‘competitie’ moeten de choreografen die zich naar boven knokken wel extreem goed zijn. Of niet? Hoe goed zijn die Franse topchoreografen en moeten ze wel zo nodig naar Nederland komen?

Opvallend

‘He’s never run a major company, and his chief claim to fame is Black Swan. Can Millepied cut it at one of the world’s most famous dance troupes?’ (Judith Mackrell/The Guardian)

Twee figuren vallen op. Benjamin Millepied is vanaf september 2014 artistiek leider van het ballet van de Parijse Opera. Olivier Dubois volgt Carolyn Carlson op bij het Centre Chorégraphique National in Roubaix (een van de 21 in het land). Millepied leverde de choreografie voor dansfilm Black Swan en huwde actrice Natalie Portman. Glamourliefhebbers: ze schijnt met hun zoontje mee te verhuizen naar Parijs. De Fransen: We zijn Depardieu kwijt, maar hebben Portman ervoor in de plaats. Hoewel Millepied indruk maakt als choreograaf moet hij ook Nederlandse critici nog overtuigen dat zijn werk geen oppervlakkige bevlieging betreft.

Weer die Ballets Russes

Dubois is een bad boy en hermonteerde als autodidact iconische balletstukken als L’après-midi d’un faune. Vorig jaar was op Holland Festival zijn Révolution te zien. Industriële paaldans op Ravels Bolero die qua uitwerking tegenviel. In Frankrijk luidt het adagium: neem Sacre, Bolero of Faun en je maakt op voorhand indruk. Onlangs waagden Marina Abramovic en Sidi Larbi Cherkaoui zich bij de Parijse Opera aan Sacre. Toegegeven, vanwege het 100-jarig bestaan van dat pronkstuk van de Ballets Russes-periode. Datzelfde geldt voor Laurent Chétouane, een theatermaker die ooit studeerde voor ingenieur en nu actief is in dans. Zijn Sacré Sacre du Printemps is te zien op Spring.

En verder

Abou Lagraa lukte het in 2011 een indrukwekkend ballet op de Bolero neer te zetten tijdens Holland Festival. Zijn signature: Algerijns, modern en hip hop, is authentiek. El Djoudour is dit jaar op Holland Festival te zien met 7 dansers van zijn groep La Baraka en 7 van het Algerijns Nationaal Ballet.

Voor Boris Charmatz doe je uit eerbied je petje af. Deze directeur van het Centre Chorégraphique National de Rennes et de Bretagne maakt met Enfant rustig een monumentaal en aangrijpend stuk over kindermisbruik. Binnenkort danst hij samen met Anne Teresa de Keersmaeker. Blijft over Angelin Preljocaj, choreograaf en oprichter van danshuis Pavillon Noir. Net in de pers gekraakt over zijn Les Nuits, in Nederland te zien als The Nights.

Preljocaj contributes to the sexism in #dance debate with the utterly dispiriting Les Nuits – my review for the FT: on.ft.com/ZNlgdB

— Laura Cappelle (@bellafigural) 7 mei 2013

Status

In Frankrijk loop je na een paar successen al gauw de status van topchoreograaf op, met eigen gezelschap of choreografisch centrum. In Nederland worstelen we vooral met de vraag of een goed choreograaf ook een goed artistiek leider kan zijn. Wat is beter? Laat de echte, revolutionaire dansgrootheid s’il vous plaît opstaan.

Goed om te weten

Komende voorstellingen:
Boris Charmatz http://www.chasse.nl/theater/detail/18102/Muse-de-la-danse–Boris-Charmatz-Enfant
Abou Lagraa http://www.danspubliek.nl/Holland-Festival-2013-mooiste-dansvoorstellingen.html
Benjamin Millepied http://www.danspubliek.nl/Holland-Festival-2013-mooiste-dansvoorstellingen.html
Angelin Preljocaj http://www.het-muziektheater.nl/achtergrond/ballet-preljocajbolshoi-ballet/angelin-preljocaj/ Laurent Chétouane https://www.springutrecht.nl/content/sacr%C3%A9-sacre-du-printemps
Olivier Dubois http://www.julidans.nl/dansdatabase/choreograaf.aspx?id=3289

Bericht De Fransen komen, maar zijn die choreografen wel zo goed? afkomstig van Cultureel Persbureau.

Zou Gilles Jacob, de directeur van het filmfestival van Cannes, het als een buitenkansje zien of een knieval voor Amerikaanse studio’s? Dat Baz Luhrmann’s The Great Gatsby woensdag de openingsfilm is betekent zeker spektakel en veel aandacht. Maar het is geen wereldpremière, en dat is niet wat we gewend zijn van het belangrijkste filmfestival ter wereld. The Great Gatsby, met Leonardo DiCaprio in de titelrol, ging op 10 mei al in première in de Verenigde Staten, Canada en enkele andere landen. Het tekent wel een beetje hoe in werkelijkheid de krachtsverhoudingen liggen. Het is studio Warner Bros. die aan de touwtjes trekt.

Op wat kleinere schaal merken we dat hier ook. Het Amerikaanse hoofdkantoor van Warner heeft bepaald dat recensies pas vanaf woensdag in de Nederlandse media mogen verschijnen. Ook al heeft iedereen met een internetaansluiting intussen al kennis kunnen nemen van de Amerikaanse kritieken, die overigens niet onverdeeld gunstig waren.

Positief gestemd is The Hollywood Reporter die meent dat we van Luhrmann (Moulin Rouge, Romeo + Juliet) nu eenmaal kunnen verwachten dat het over-the-top is. Recensent Todd McCarthy vindt dat die overdaad eigenlijk wel past bij de hoofdpersoon, al wijkt het sterk af van de oorspronkelijke stijl van de roman van F. Scott Fitzgerald over de nouveau riche in de jaren twintig. “De rolbezetting is eersteklas, de hele entourage is bedwelmend en de thematiek rond de Amerikaanse droom en verloren, teruggevonden en weer verloren liefde is vasthoudend aangepakt.”

Peter Travers van Rolling Stone daarentegen meent te weten dat Fitzgerald zich nu in zijn graf omdraait. “Afgezien van de verbluffende pracht van de kostuums van Catherine Martin is er niets dat werkt.” En: “Er zullen deze zomer misschien slechtere films dan The Great Gatsby zijn, maar geen grotere teleurstellingen.”

Het toonaangevende vakblad Variety ziet het gelukkig genuanceerder. “Luhrmann beschuldigen van overkill is zoiets als een luipaard zijn vlekken kwalijk nemen.” Criticus Scott Foundas vindt die extravaganza ‘onmiskenbaar fascinerend, in ieder geval voor een tijdje’.

Ook concurrent Screen Daily bespeurt genoeg lichtpuntjes en gunstige commerciële vooruitzichten. Tim Grierson concludeert: “Ondanks het gebrek aan nuance krijgt de zelfverzekerde Luhrmann het bijna voor elkaar dat zijn gedurfde visie op zijn eigen manier een succes is. Het is echter ironisch dat The Great Gatsby op zijn best is in de naar Luhrmann-maatstaven betrekkelijk ingetogen finale.”

Vanaf donderdag 16 mei kan iedereen hier in de bioscoop een eigen oordeel vellen.

Bericht Cannes opent met The Great Gatsby, maar het nieuwtje is er al af afkomstig van Cultureel Persbureau.